"Ընտրական իրավունք եւ ընտրակարգեր"
Հեղինակ: Լյուդվիգ Խաչատրյան

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Գլուխ 1. Ընտրական իրավունք
Ընտրական համակարգեր
Գլուխ 2. Ընտրովի մարմիններ
Գլուխ 3. Ընտրակեղծիքների
տրամաբանությունը
Գլուխ 4. Ընտրակեղծիքների
տեխնոլոգիաները
Գլուխ 5. Ընտրակեղծիքների
նվազեցնելու հնարավորությունները
Գլուխ 6. Որոշ երկրներում
գործող ընտրակարգերը
ԱՄՆ
Ֆրանսիա
Գերմանիա
Իտալիա
Գլուխ 7. հետխորհրդային որոշ
հանրապետությունների
ընտրակարգերը
Ռուսաստան
Մերձբալթյան
հանրապետություններ
Հայաստանի
հանրապետություն
մինչ 1999 թ.
1998-1999թ.
Ընտրություններ 2003թ
2005թ
Հանրաքվե 2005թ.
2007թ
2008թ
2009թ
Առաջարկություներ




ԳԼՈւԽ 8. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅՈՒՆ

ԸՆՏՐԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ ՄԱՍԻՆ 2007թ.

  Ընտրական օրենսգիրքը մինչ 2007 թվականի ընտրությունները նորից ենթարկվեց փոփոխությունների:
  Սակայն օրենսգրքում առկա են լուրջ թերություններ, անհստակություններ եվ ներքին հակասություններ:
  Ընտրական համակարգից ու իրավիճակից կախված օրենսգրքում ընտրակեղծիքների գնահատման չափանիշների ու ընտրություններն անվավեր ճանաչելու համար սահմանվեցին ոչ միարժեք նորմեր, որի հետեվանքով հնարավոր դաձավ ընտրությունների արդյունքներն ամփոփող, որոշում կայացնող, հաստատող ու վերանայող մարմինների սուբյեկտիվ մոտեցումներ:
  Ստացվում է որ օրենսգրքում սահմանված նորմերը ընտրակեղծիքներով իշխանության կազմավորման հնարավորությունը գոնե օրենսդրորեն միանաշանակ բացառելու համար լիարժեք չեն: Այն երեվաց 2007 թվականի մայսի 12-ի Ազգային ժողովի ըհտրություննեում:
  Նկատի ունենալով որ ընտրական օրենսգիրքը ենթակա է լրամաշակման, ներկայացնենք օրենսգրքի համակարգված դրույթներն ու դրանց վերաբերյալ նկատառումները:
  1, Ընտրությունների տվյալների հրապարակումը
  Ազգային ժողովի 2007 թվականի ընտրությունների մի շարք ընտրական հանձնաժողովների արձանագրություններում փոփոխվեցին ընտրական թվերը:
  Ըտրական թվերը ըստ դրանց հայտնի լինելու ժամանակահատվածների բաժանվում են մի քանի խմբերի: Ընտրությունների հասարակական վերահսկողության եվ քվեարկությունից հետո ընտրական թվերի հնարավոր փոփոխությունները հանձնաժողովների կողմից բացառելու համար ընտրական օրենսքրում կարելի է սահմանել նորմ ըստ որի ըտրական թվերի տարբեր խմբերը արձանագրվեն առանձին: Այդ արձանագրություններն ուղարկվեն կենտրնական ընտրական հանձնաժողով եվ դրանց տվյալները հրապարակվեն ըստ դրանք հայտնի դառնալու ժամանակների:
  Ըտրական թվերի առաջին խումբը` տեղանմասի ընտրողների, տեղամասին հատկացված քվեաթերթիկների եվ ծրարների թվերը հայտնի են քվարկությունն սկսելուց առաջ: Այս տվյալները կարող են հրապարակվել քվերկության օրը մասնակցության վերաբերյալ առաջին տվյալների հրապարակման ժամանակ:
  Ըտրական թվերի երկրորդ խումբը` քվեարկությանը մասնակցած ընտրողների, չօգտագործված եվ մարված քվեաթերթիկների ու ծրարների, օգտագործված ծրարների ու քվեաթերթիկների, ելունդների թվերը, տեղամասերում հայտնի էն դառնում մինչ քվեատուփ բացելը: Այս տվյալները կարող են հրապարակվել քվեարկության ավարտից հետո մասնակցության վերաբերյալ վերջին տվյալների հրապարակման ժամանակ:
  Ըտրական թվերի երրորդ խումբը` քվեատուփում առկա ծրաների, դրանցում եղած քվեաթերթիկների, վավեր եվ անվավեր ծրարների ու քվեաթերթիկների, քվեների բաշխման թվերը հայտնի էն դառնում քվեատուփ բացելուց հետո: Այս տվյալները կարող են հրապարակվել ընտրությունների նախնական տվյալների հրապարակման ժամանակ:
  Եթե նախատեսվեր համապատասխան նորմ, ըստ որի ըտրական թվերի խմբերի տվյալների համար կազմվեին առանձին արձանագրությունններ եվ այդ տվյալները անհապաղ հաղորդվեին վերադաս հանձնաժողովներ եվ հրապարակվեին, ապա այն կբացառեր` ընտրական տեղամասերում, ընտրատարածքներում եվ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովում քվեարկության արդյունքներն ամփոփելու ընթացքում այդ տվյալները փոխելու հնարավությունը:
  Վերոնշյալները կարեվոր են անճշտությունները գնահատելու եվ քվեարկության իրական արդյունքները խեղաթյուրելու հնարավորությունը բացառելու համար: Տվյալ դեպքում վստահությունը քվեարկության արդյունքները փոփոխության չենթարկվվելու հանդեպ կմեծանար: Իսկ հանձնաժողովի անդամներն ավելի զգոն կլինեին:
  2. Ընտրությունների արդյունքների ամփոփման վերաբերյալ որոշումների ընդունումը   Ներկայացնենք Հոդված 39 - ի կետ 6 - ի երկրորդ պարբերությունը եվ 7-րդ կետի երկրորդ պարբերությունները:
  ՙՀամապետական ընտրություններ նշանակվելու օրվանից սկսած մինչեւ ընտրությունների արդյունքների ամփոփման վերաբերյալ որոշում ընդունելը ներառյալ, հերթական նիստերն իրավազոր են անկախ նիստին ներկա անդամների թվից, եթե սպառված են հանձնաժողովի` նիստ գումարելու համար անհրաժեշտ թվով անդամներին նիստին մասնակից դարձնելու բոլոր հնարավորությունները:՚
  ՙՀամապետական ընտրություններ նշանակվելու օրվանից սկսած մինչեւ ընտրությունների արդյունքների ամփոփման վերաբերյալ որոշում ընդունելը ներառյալ, որոշումը համարվում է ընդունված, եթե դրա օգտին կողմ քվեարկած հանձնաժողովի անդամների թիվը մեծ է դեմ քվեարկած հանձնաժողովի անդամների թվից:՚
  Նախատեսվում է իրավիճակ երբ ընտրական հանձնաժողովի որոշման ընդունումը թեկուզ եվ մեկ անդամով կհամարվի օրինական:
  3. Տեղամասային արձանագրություններում սխալների ուղղումը   Ըստ հոդված 63-ի կետ 1-ի ՙԸնտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովում ստուգվում է տեղամասերում քվեարկության արդյունքների վերաբերյալ արձանագրությունների կազմման վավերականությունը, եւ թվաբանական սխալների առկայության դեպքում համապատասխան տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի նախագահը եւ քարտուղարը վերացնում են այդ սխալները ուղղումները վավերացնելով իրենց ստորագրություններով: Ելակետային տվյալների փոփոխություն չի կատարվում:՚
  Եթե հաշվի առնենք, որ օրենսգրքում ելակետային տվյալների սահմանումը տրված չէ եվ հնարավորութուն է տրված ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովում տեղամասերի արձանագրությունների թվաբանական սխալները վերացնել ու ուղղումները ստորագրություններով վավերացնել տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի նախագահին եւ քարտուղարին, ապա հարց է թե որ տվյալներն ինչպես են ուղղվելու եվ ինչ փոփոխություններ կկրի արձանագրություը:
  Ստացվում է որ քվեարկության արդյունքներն ամփոփելուց հետո ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովում, համապատասխան տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի նախագահը եւ քարտուղարը, կարող են ուղղումներ մտցնել տեղամասի արձանագրությունում:
  Անճշտությունների չափը փոխելու հնարավորությունը չի բացառված: Թեկուզ եվ հնարավոր է, որ մեկ անճշտությունը կարող է զրկել որեվէ կուսակցության, կամ կուսակցության դաշինքի մանդատներից:
  4. Շրջիկ արկղերով քվեարկութուն կազմակերպելու մասին   Ըստ հոդված 46 - ի ՙՍտացիոնար բուժում իրականացնող բժշկական հաստատություններում` նախապես կազմվում է ընտրողների լրացուցիչ ցուցակներ, դրանցում ընդգրկված ընտրողներին հանելով հաշվառման վայրի ցուցակներից:՚ Ըստ հոդված 53- ի կետ 2- ի ՙքվեարկության օրը շրջիկ արկղի միջոցով հանձնաժողովի, վիճակահանությամբ որոշված, մեկ անդամը կազմակերպում է ստացիոնար բուժում իրականացնող բժշկական հաստատություններում ստացիոնար բուժման մեջ գտնվող քվեարկելու իրավունք ունեցող քաղաքացիների քվեարկությունը, որին կարող են ներկա գտնվել նաեւ վստահված անձինք, դիտորդներ եւ ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչներ:՚
  Ըստ օրենսգրքի հոդված 492 - ի կետ 4 - ի ՙԿենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների կնիքները փաթեթավորում է, կնքում է դրանք եւ հանձնում է ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովներին յուրաքանչյուր տեղամասն մեկ կնիք հաշվարկով:՚ ըստ կետ 5- ի. ՙփաթեթները կնքվում են եւ քվեարկության նախորդ օրը հանձնվում տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների նախագահներին յուրաքանչյուրին մեկ փաթեթավորված կնիք՚:
  Քվեարկության օրը` ըստ հոդված 53-ի կետ 3-ի ՙՏեղամասային ընտրական հանձնաժողովի նախագահը կնիքը հանձնում է քվեարկության ծրարները կնքող եւ քվեատուփի համար պատասխանատու անդամին:՚
  Ըստ հոդված 591 -ի ՙՔվեարկության չսահմանված նմուշի ծրարներ են համարվում սահմանված նմուշից տարբերվող կամ չկնքված կամ այլ կնիքով կնքված քվեարկության ծրարները:՚
  I. Տեղամասին հատկացվում է մեկ կնիք, որով քվեարկոււթյան ընթացքում կնքվում են քվեարկության ծրարները, իսկ տեղամասից դուրս նախատեսվում է շրջիկ տուփերով քվեարկություն, որտեղ նույնպես պետք է կնքվեն ծրարները: Նկատենք որ մեկ կնիքը միաժամանակ չի կարող երկու տարբեր վայրերում լինել, իսկ քվեարկության օրը քվեարկության դադարեցում տեղամասում նախատեսված չէ:
  Հարց է առաջանում թե ինչ կնիքով է կնքվելու ծրարները, որոնցով իրականացվելու է շրջիկ քվեատուփով քվեարկությունը: Եթե չի կնքվելու ապա չսահմանված նմուշի քվեաթերթիկներով քվեարկություն կազմակերպելու իմաստը որն է: Չնայած Ազգային ժողովի 2007 թվականի ընտրություններոմ տվյար հարցը կարծես թե լուրջ խնդիրներ չառաջացրեց:
  II. Օրենսգրքով նախատեսված է բուժման մեջ գտնվող ընտրողների ընտրելու իրավունքն իրականացնելու հնարավորություն: Բայց շրջիկ արկղի միջոցով քվեարկության արդյունքերը ամփովում են միասնաբար տեղամասում քվեարկության արդյունքների հետ, առնց առանձին արձանագրութուն կազմելու: Եթե հաշվի առնենք անցյալի փորձը եվ այն որ չի նախատեսված շրջիկ արկղի միջոցով քվեարկության արդյունքերի առանձին ամփոփում եվ առանձին արձանագրության կազմում, ապա չի բացառվում նշված հանգամանքների օգտագործման հնարավորությունը հօգուտ որեվե թեկնածուի, կուսակցության կամ կուսակցության դաշինքի:
  5. Անճշտությունների գնահատման հարցը Արժեր որ անճշտությունները հաշվարկվեին եվ արձանագրվեին ընտրությունների արդյուննքերը ամփոփումն իրականցնող եվ մանդատները բաշխող հանձնաժողովներում այլ ոչ թէ տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի արձանագրություններում: իսկ տեղամասերում արձանագրվեին տեղամասերի հետ կապված ընտրական թվերը միայն:
  Նկատենք որ համամասնական ընտրակարգով ընտրությունների համար նույնպես միշտ էլ առկա է մանդատների բաշխման հարաբերակցությունը փոխող անճտությունների նվազագույն չափ: Այն կախված է քաղակական կազմակերպություններին օգտին, կամ դեմ հաշվարկված քվեներից, սահմանված քվոտաներից, բաշխվող մանդատների քանակից: Նշված պարամետրերի ցանկացած թվային տվյալների համար ընտրությունների արդյունքի վրա էականորեն ազդող անճտությունների նվազագույն չափը հաշվվում է համապատսխան մաթեմաթիկական բանաձեվերով: Սակայն օրենսգրքում համամասնական ընտրակարգով ընտրությունների արդյունքի վրա էականորեն ազդող անճտությունների նվազագույն չափը գնահատելու համապատսխան նորմ չկա: Հետեվաբար անճշտությունների ազդեցությունը քվեարկության արդյունքների վրա գնահատելու հարցը թողնված է որոշում կայացնող մարմինների հայեցողությանը:
  Եթե անցաց ընտրություններում համամասնական ընտրակարգով ընտրությունների արդյունքներն ամփոփելիս, հաշվի առնվեր անճշտությունների ազդեցությունը քվեարկության արդյունքների վրա, ապա մանդատների բաշխման հարաբերակցությունը կենթարկվեր փոփոխության: Պարզ չեր լինի համամասնական ընտրակարգով մանդատներ ստացած թեկնածուների որոշ մասի իրականում ընտրված լինելու հարցը:
  Չնայած նույնիսկ պաշտոնապես արձանագրված անճշտությունների չափն ազդում էր մանդատների բաշխման հարաբերակցության հետեվաբար նաեվ ընտրությունների արդյունքների վրա, բայց անկախ նշված հանգամանքից անճշտությունները չդիտարկվեց, որպես հետեվանք ընտրությունների նախապատրաստման եւ անցկացման ընթացքում տեղի ունեցած օրենսգրքի այնպիսի խախտումների, որոնք կարող էին ազդել ընտրությունների արդյունքների վրա:
  Ըստ օրենսգրքի` հոդված 115-ի կետ 2-ի. ՙԱզգային ժողովի` համամասնական ընտրակարգի համար նախատեսված մանդատները բաշխվում են այն կուսակցությունների եւ կուսակցությունների դաշինքների ընտրական ցուցակների միջեւ, որոնք ստացել են վավեր քվեաթերթիկների ընդհանուր թվի եւ անճշտությունների թվի գումարի համապատասխանաբար առնվազն` կուսակցության դեպքում` 5, իսկ կուսակցությունների դաշինքի դեպքում` 7 տոկոս կողմ քվեարկված քվեաթերթիկներ:՚ կետ 3-ի ՙյուրաքանչյուր ցուցակին կողմ քվեարկված քվեաթերթիկների թիվը բազմապատկվում է ընտրական ցուցակներին հասանելիք մանդատների թվով, արդյունքը բաժանվում է մանդատների բաշխմանը մասնակցող ընտրական ցուցակներին կողմ քվեարկված քվեաթերթիկների ընդհանուր թվի վրա, եւ առանձնացվում են ամբողջ թվերը, որոնք յուրաքանչյուր ընտրական ցուցակին հասանելիք մանդատների թվերն են:՚
կետ 4-ի ՙՄնացած մանդատներն ընտրական ցուցակների միջեւ բաշխվում են ըստ մնացորդների մեծության հերթականության յուրաքանչյուրին մեկական մանդատ սկզբունքով:՚
  Թվում է թե մանդատների բաշխման համար անճշտությունները հաշվի է առնված, բայց իրականում`
  I. Այն հաշվարկվում է ի վնաս քվոտային մոտ համապատասխան քվեներ ունեցող քաղաքական կազմակերպությունների եվ ի օգուտ քվոտան հաղթահարելու համար քվեներ ապահոված մյուս քաղաքական կազմակերպությունների:
  II. հաշվի չի առնվում անճշտությունների իարական ազդեցությունը մանդատների բաշխման հարաբերակցության վրա եվ մանդատների բաշխման փոփոխության հնարավորությունը:
  Օրինակով ցույց տանք վերը նշվածը` Ազգային ժողովի 2007 թ. ընտրություննեի արդյունքները վերլուծելով երեվում է որ`   Մնադատներ կստանար, այսինք 5 տոկոսի շեմը կհաղթահարեր եվս մեկ կուսակցություն եթե 14665 արձանագրված աճշտությունները հետեվանք լինեին նրա քվեների նվազման: Իսկ 5 տոկոսի շեմը հաղթահարելու համար նրան չի բավարարել 9033 քվե:
  Կախված, քվեներից եվ անճշտություների չափից հնարավոր են նաեվ դեպքեր, երբ մանդատների բաշխման հարաբերակցությունը փոխվի միայն քվոտան հաղթահարած կազմակերպությունների համար:
  Եթե 14665 արձանագրված աճշտությունները հետեվանք լինեին 5 տոկոսի շեմը հաղթահարած կուսակցություներից որեվէ մեկի քվեների նվազման, ապա քվեները ճշտելուց վերջինս ավելի շատ մանդատներ կստանար:
  Ըստ հրապարակված ընտրական տվյալների, մանդատների բաշխման հարաբերակցությունը փոխող, հաշվարկված ամենափոքր թվաբանական սխալը (ընտրություններն անվավերության հանգեցնող ամենափոքր անճշտության չափը) 664 է, ըստ մնացորդների բաշխվող մանդատը կստանար մնացորդի մեծությամբ հաջորդ կուսակցությունը եթե նրա քվեներն ավելի լինեին իսկ այդ մանդատը ստացող կուսակցության քվեները պակաս լինեին նշված թվով:
  Ըստ մնացորդների բաշխվող մանդատը կստանար մնացորդի մեծությամբ հաջորդ կուսակցությունը եթե նրա քվեներն ավելի լինեին 980-ով:
  Ըստ մնացորդների բաշխվող մանդատը կստանար մնացորդի մեծությամբ հաջորդ կուսակցությունը եթե այդ մանդատը ստացող կուսակցության քվեները պակաս լինեին 2059-ով:
  Ըստ օրենսգրքի խրախուսվում է նաեվ լցոնումը, որովհետեվ եթե որեվէ կազմակերպության օգտին իրականացվել է կազմակերպված լցոնումներ, ապա այն համարվել է նրան կողմ ձայներ եվ անճշտություններ բոլորի համար: Արդյունքում կազմակերպությունը որի օգտին ավելացվել են քվեաթերթիկները ստացել է ավելի շատ մանդատներ: Իսկ ըստ հրապարակված տվյալների բազմաթիվ տեղամասերում արձանագրվել են ընտրություններին մասնակցած ընտրողների թվերից ավելի քվեատուփում առկա ծրարների, քվեթերթիկների թվեր: Ստացվում է որ եթե անճշտություններն օրենսդրության պահանջին համապատասխան չհաշվարկվեին ի վնաս որեվէ կազմակերպության կամ կազմակերպությունների հօգուտ մյուսների, ապա մանդատների բաշխման հարաբերակցությունը կփոխվեր:
  Նկատենք որ անճշտությունները հետեվանք են նաեվ օրենսդրության պահանջների խախտմամբ քվեարկության անցկացման եվ քվեարկության արդյունքների ամփոփման:
  6. Տեղամասերում քվեարկության արդյունքերն անվավեր ճանաչելու վերաբերյալ:
  Ըստ հոդված 40-ի կետ 4-ի Տեղամասում քվեարկության արդյունքները անվավեր ճանաչելու իրավասությունը ուղղակիորեն վերապահված է միայն տարածքային ընտրական հանձնաժողովին:
  Ըստ կետ 13- ի քվեարկության արդյունքներն անվավեր ճանաչված տեղամասում քվեարկության մասնակիցների թիվն արձանագրվում է որպես տեղամասում անճշտությունների չափ եւ այն հաշվի է առնվում ընտրությունների արդյունքներն ամփոփելիս:
  Ըստ օրենսգրքի մյուս նորմերի համամասնական ընտրությունների արդյունքները ամփոփվում են կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովում, իսկ վերջինիս կողմից տեղամասում քվեարկության արդյունքներն անվավեր ճանաչելու ուղղակի նորմ չկա: Չկա նաեվ մանդատների բաշխման հարաբերակցության վրա անճշտությունների ազդեցությունն ուղղակի եվ ճշգրիտ գնահատող նորմ:
  Համամասնական ընտրակարգով ընտրությունների համար սահմանված չէ ընտրությունների արդյունքի վրա էականորեն ազդող անճտությունների նվազագույն չափի հաշվարկի ձեվ: Իսկ արձանագրված անճշտություները ընտրությունների արդյունքների վրա ազդող օրենսգրքի խախտման փաստ դիտարկելը վերապահված է կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի մեծամասնությանը, կամ Սահմանադրական դատարանին: Համամասնական ընտրությունները ճանաչվում են անվավեր ամբողջությամբ կամ մանդատները բաշխվում են ցանկացած անճշտությամբ:
  Ստացվում է որ եթե նույնիսկ Հանրապետության 41 ընտրատարածքների մոտ 2000 ընտրատեղամասերում կատարվել են ազատ, արդար եվ թափանցիկ ընտրություններ, ապա մեկ տեղամաս պատճառով կարող են մնացած բոլոր տեղամասերի քվեարկության արդյուները համարվել անվավեր:
  Այսինքն եթե նունիսկ ընտրություններն արդար լինեն, բայց տվյալ պահին քաղաքական որոշում թելադրող որեվէ խմբի այն չբավարի, ապա որեվէ ընտրատարածքային հանձնաժողով ընտրատարածքի որեվէ տեղամասում քվեարկության արդյունքները կարող է ճանաչել անվավեր: Տեղամասի մասնակիցների թիվը կդառնա անճշտություն: Նշվածը կարող է դիտվել համամասնական ընտրությունների արդյունքների վրա ազդող խախտում եվ հիմք համամսնական ընտրություններն անվավեր ճանաչելու համար: Նույն վերաբերում է նաեվ Հանրապետության Նախագահի ընտրություններին:
  Մյուս կողմից եթե դիտարկենք անճշտությունները որպես ավելի շատ ընտրակեղծիքների արդյունք, իսկ մանդատների բաշխման հաշվարկի համար անճշտությունները քվեների հետ չի համադրվում ու նախատեսված է ցանկացած անճշտությամբ մանդատների բաշխման հնարավորություն, ապա կարծես թե համամասնական ընտրությունների համար խրախուսվում է ընտրակեղծիքները:
  Առկա է հնարավորւթյունը, որ ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովները, ոչ ցանկալի տեղամասերում քվեարկության արդյունքները ճանաչեն անվավեր, կամ անճշտութուներրի չափը հասցնեն չափազանց մեծ թվերի:
  Համամասնական ընտրակարգով ընտրությունները կճանաչվեն անվավեր, կամ մանդտները կբաշխվեն ցանկացած անճշտությամբ, կախված նպատակահարմարությունից, իրավիճակից ու այս կամ այն որոշմանը կողմ ուժերի դասավորությունից:
  Ազգային ժողովի 2007 թ. ընտրություններն անվավեր չճանաչվեցին:
  7. Հանրապետության Նախագահի ընտրությունն անվավեր ճանաչելու վերաբերյալ
  Ըստ Հոդված 86 - ի ՙՀանրապետության Նախագահի ընտրությունը ցանկացած փուլում անվավեր է ճանաչվում, եթե անճշտությունների չափը մեծ է կամ հավասար առավել թվով կողմ քվեարկված քվեաթերթիկներ ստացած երկու թեկնածուներին կողմ քվեարկված քվեաթերթիկների թվերի տարբերությունից, իսկ մեկ թեկնածու քվեարկվելու դեպքում` թեկնածուին կողմ եւ դեմ քվեարկված քվեաթերթիկների թվերի տարբերությունից՚   Ստացվում է, որ եթե երկու թկնածու ացնում են երկրորդ փուլ, իսկ անշտությունների չափն ավելին է երկրորդ եվ երրորդ թեկնածուների քվեների տարբերությունից կամ առաջին տեղն զբաղեցրած թեկնածուի ու երրորդ թեկնածուի քվեների տարբերությունից, որեվէ նշանակություն չունի եվ անց է կացվելու երկրորդ փուլ:
  8. Համայնքի ավագանու անդամի ընտրություններն անվավեր ճանաչելու վերաբերյալ
  Ըստ հոդված 134-ի կետ 5-ի 1) ենթակետի ՙՀամայնքի ավագանու անդամի ընտրություններն անվավեր են ճանաչվում, եթե` անճշտությունների չափը բացառում է ավագանու անդամների թվերի առնվազն կեսին համապատասխան թվով ընտրված թեկնածուներին պարզելու հնարավորությունը, այն է` ընտրված թեկնածուին եւ չընտրված թեկնածուին կողմ քվեարկված քվեաթերթիկների թվերի տարբերությունը փոքր է կամ հավասար անճշտությունների չափի եւ ավագանու անդամների թեկնածուների թվի հարաբերության տարբերությունից:՚
  Հարց է առաջանում թե ինչ է նշանակում անճշտությունների չափի եւ ավագանու անդամների թեկնածուների թվի հարաբերության տարբերություն: Որ թվերի տարբերության մասին է խոսքը, կամ եթե տարբերությունը վերաբերում է անճշտություններին ու թեքնածուների թվին, ապա հարաբերությունը որ թվերին է վերաբերում: Երեվի նկատի ունի ընտրված թեկնածուին եւ չընտրված թեկնածուին կողմ քվեարկված քվեաթերթիկների թվերի տարբերությունը փոքր է կամ հավասար անճշտությունների չափի եւ ավագանու անդամների թեկնածուների թվի հարաբերությունից:
  I. Այս դեպքում հաշվարկը չի համապատասխանում առաջին (եթե` անճշտությունների չափը բացառում է ավագանու անդամների թվերի առնվազն կեսին Սահմանաված հաշվարկի ձեվը չի բավարարաում համապատասխան թվով ընտրված թեկնածուներին պարզելու հնարավորությունը) պահանջին:
Օրինակ ենթադրենք
  Ավագանու անդամների թիվը 15 է:
  ընտրված 15-րդ տեղը զբաղեցրած թեկնածուին կողմ քվեարկված քվեաթերթիկների թիվը 30 է:
  ընտրված 16-րդ տեղը զբաղեցրած թեկնածուին կողմ քվեարկված քվեաթերթիկների թիվը 29 է   ընտրված 15-րդ տեղը զբաղեցրած թեկնածուին եւ չընտրված 16-րդ տեղը զբաղեցրած թեկնածուին կողմ քվեարկված քվեաթերթիկների թվերի տարբերությունը (30-29) 1 է:
  անճշտութունների չափը 15 է:
  անճշտությունների չափի եւ ավագանու անդամների թեկնածուների թվի հարաբերությունը հավասար է (15/15) 1,   Եթե 14-րդ տեղ զբաղեցրած թեկնածուին եւ չընտրված 16-րդ տեղը զբաղեցրած թեկնածուին կողմ քվեարկված քվեաթերթիկների թվերի տարբերությունը մեծ է (16-րդ տեղը զբաղեցրած թեկնածուին կողմ քվեարկված քվեաթերթիկների թվին գումարած մեկ գումարած երկու անգամ անճշտությունների չափ) թվից, (29+ 2x15)=29+30=59 այսինքն 60 է, ապա 14-րդ եվ դրանից առաջ տեղեր զբաղեցրած թեկնածուների ընտրված լինելու վրա 15 անճշտությունը որեվէ կերպ չի ազդի: (60-15)>(29+15), 45>44:
  Սահմանված ձեվով հաշվարկի արդյունքում պետք է որ անճշտությունների չափը բացառեր ավագանու անդամների թվերի առնվազն կեսին համապատասխան թվով ընտրված թեկնածուներին պարզելու հնարավորությունը, սակայն այն բացառում է միայն վերջին ընտրված 15-րդ տեղը զբաղեցրած թեկնածուի ընտրվելու հնարավորությունը:
  II. Իսկ ինչ վերաբերում է թե անճշտությունների չափը որ դեպքում կարող է բացառել ավագանու անդամների թվերի առնվազն կեսին համապատասխան թվով ընտրված թեկնածուներին պարզելու հնարավորությունը, ապա այն դեպքում երբ անճշտությունների չափը մեծ կամ հավասար լինի ավագանու անդամների առնվազն կեսին համապատասխան թվով տեղն զբաղեցրած թեկնածուի եվ չընտրված թեկնածուին կողմ քվեարկված քվեաթերթիկների թվերի տարբերությունից:
  Ստացվում է, որ օրենսգրքով իսկ նախատեսված է իրավական հիմքեր, կախված իրավիճակից ու իրադրությունից, ոչ արդար ընտրությունների արդյունքերն օրինանական համարելու համար:
  Համամսնական ընտրական ընտրությունների համար օրենսգիրքը նախատեսում է որ կամ ընդհանրապես չպետք է լինեն թերություններ, կամ թերությունների առկայությամբ ընտրությունները պետք է ճանաչվեն անվավեր, կամ ի սկզբանե քվեարկվող կազմակերպությունները պետք է փոխադարձ համաձայնությամբ բաշխեն մանդտատները, պաշտոնները միմյանց միջեվ, դիտելով ու ընդունելով քվեարկության արդյունքները որպես հարցման մոտավոր արդյունք:
  Բացառապես այն դեպքի երբ կազմակերպվի ու անցկացվի իդեալական ընտրություններ, երբ չի լինի ոչ մի թերություն ու անճշտություն, համամսանական ըտրակարգով ընտրությունների արդյունքները կակսկածի են ենթարկվելու եվ վիճարկման տեղիք են տալու:
  Չնայած օրենսդրական բացերին, թերություններին ու հակասություններին, բոլոր դեպքերում առկա ընտրական օրենսգրքով հնարավոր էր անցկացնել արդար ընտրություններ, եթե նախ առաջինը հասարակության մեծ մասը ակտիվ նպաստեր արդար ընտրություններին, երկրորդը ընտրություններ անցկացնողները եվ արդյունքների վերաբերյալ որոշում կայացնողնեը բավականաչափ ազնիվ լինեին:

ԸՆՏՐՈւԹՅՈւՆՆԵՐ 2007
ԿԱՄ ԵՎՐՈՉԱՓԱՆԻՇՆԵՐՆ ՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆ ԸՆՏՐԱԿԵՂԾԻՔՆԵՐ

  Ասել թե 2007 ընտրություններն անցել են առանց ընտրակեղծիքների, չպարտադրված ու առանց ընտրակաշառքների քվեարկություններ են եղել, բացառվել են քվեների սխալ հաշվարկի հնարավորությունները եվ ընտրակեղծիքներ չեն եղել ու անճշտությունները չեն ազդել մանդատնեի բաշման հարաբերակցության վրա ճիշտ չէր լինի:
  Հրապարակված ընտրողների ցուցակներում 60557 ընտրողների ծննդյան օրն ու ամիսը զրո էր: Որը նշամակում էր որ` կամ ընտրացուցակներ կազմողներն ու հրապարակողները անփույտ էին, կամ վատ են կատարել իրենց պարտականությունները, կամ էլ դա դիտավորություն էր եվ գոյություն ունեին անվավեր անձնագրեր:
  Իրողությունն այն էր որ մինչ ընտրությունները կարճ ժամանակահատվածում հարյուր հազարավոր մարդիկ անդամագրվեցին իշխող ՀՀԿ-ին եվ իշխանության աջակցությամբ նոր ստեղծված ԲՀԿ-ին:
  Հաշվի առնելով նաեվ վերը նշվածը մաքուր քվեարկությունների անցկացման ու քվեների ճշգրիտ հաշվարկի դեպքում էլ եթե փոխվեր մանդատների բաշխման հարաբերակցությունը եվ այլ կուսակցություններ նույնպես մանդատներ ստանային, միեվնույնն է Ազգային ժողովի մեծամասնությունը կկազմեին այն քաղաքական կազմակերպությունները որոնք 2007 քվականի ընտրություններից հետո կազմեցին կառավարություն: Քանզի ֆինանսական ու վարչական ռեսուրսների գօրծադրմամբ, պարտադրված եվ ընտրակաշառքներով քվեների թվերը նշված կազմակերպությունների համար կապահովեին Ազգային ժողովի մանդատների մեծամասնության ստանալը:
  Պարտադրված եվ ընտրակաշառքներով քվեարկությունների վերաբերյալ լրատվամիջոցներում, տարբեր կուսակցությունների կողմից եղել են բազմաթիվ հայտարարություններ:Նույնիսկ մինչ քվեարկությունները շատ կուսակցությունների ղեկավարներ ընտրողներին առաջարկում էին վերցնել ընտրակաշառքները, բայց քվեարկել ոչ կաշառատուի օգտին, հաշվի չառնելով որ կաշառք վերցնող ընտրողների մեծամասնությունը ազնվորեն կքվեարկի կաշառատուի օգտին: Չնայած լրատվամիջոցներում հայտարարվող մասսայական ընտրակաշառքների մասին տեղեկություններին ստույգ փաստեր կարծես թէ չեր հրապարակվում:
  Իսկ բազմաթիվ մարդիկ առնձին խոսակցություններում ասում էին որ իրենք էլ քվերկելու համար դրամ են վերցրել, բայց երբ նրանց առաջարկվում էր փաստը գրավոր հաստատել հրաժարվում էին պատճառաբանելով որ իրենց կդատեն:
  Հետաքրքիր է որ մի կողմից պայքար էր հայտարարվել կոռուպցիայի դեմ, մյուս կողմից խրախուսվում էր մասսայական կաշառատվությունը:
  Համամասնական ընտրական համակարգով ընտրությունների մասնակցեցին 22 կուսակցություն եվ մեկ կուսակցությունների դաշինք:
  Հանրապետությունում կազմավորվեց 1923 տեղամաս: Ըստ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողվի կայքում հրապարակված տվյալների ընտրողների թիվը մինչ քվեարկոթյան օրը հավասար էր 2298931, քվեարկության ավարտին այն դարձավ 2319722: Ընտրությունների մասնակիցների թիվը 1391540 59.99 %:
  1492 տեղամասերում ընտրողների թիվը բացարձակ արժեքով փոխվել է 71569 ով, 636 տեղամասերում ընտրողների թիվը ավելացել է 46180 ով, 856 տեղամասերում ընտրողների թիվը պակասել է 25389 ով:
  49 տեղամասերում արձանագրվել է 12535 ով ավել մասնակից քան այդ տեղամասերի ընտրողների թվերն էին մինչ քվեարկության օրը:
  Սակայն քվեարկության ավարտի ընտրողների թվերի հետ համեմատած այդ տեղամասերում ավել մասնակցություն չի գրանցվել: Այսինքն այդ տեղամասերում ավելացել են նաեվ ընտրողների թվերը:
  Մանդատներ ստացած կուսակցությունների քվեների թիվը 1017020 է 75,25%:
  Չանցած կազմակերպությունների քվեները 334403 է 24,75 %:
  Քվեարկության ավարտի ընտրողների թվերի հետ համեմատած 100% մասնակցություն է արձանագրվել 15 տեղամասերում 7 քրեակատարողական հիմնարկներում եվ մեկուսարաններում, իսկ 8 -ը սովորական տեղամասերում: Իսկ նշված տեղամասերի ընտրողների ընդհանուր թիվը 2907 է:
  90 % - ից ավել մասնակցություն է գրանցվել 96 տեղամասերում 57331 ընտրողների ընդհանուր թվով:
  80 % - ից ավել մասնակցություն է գրանցվել 268 տեղամասերում 176592 ընտրողների ընդհանուր թվով:
  70 % - ից ավել մասնակցություն է գրանցվել 606 տեղամասերում ընտրողների 440947 ընդհանուր թվով:
  60 % - ից ավել մասնակցություն է գրանցվել 1046 տեղամասերում 980214 ընտրողների ընդհանուր թվով:
  ՀՀԿ-ի օգտին քվեների 399799 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 1430 տեղամասերում:
  ԲՀԿ-ի օգտին քվեների 67495 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 211 տեղամասերում:
  ՀՅԴ-ի օգտին քվեների 38315 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 153 տեղամասերում:
  ԺԿ-ի օգտին քվեների 10635 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 58 տեղամասերում:
  ՕԵԿ-ի օգտին քվեների 5407 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 32 տեղամասերում:
  ՄԱԿ-ի օգտին քվեների 4555 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 23 տեղամասերում:
  ԴԿ-ի օգտին քվեների 1662 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 8 տեղամասերում:
  Ժող.Կուս.-ի օգտին քվեների 1116 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 3 տեղամասերում:
  ԻԴ -ի օգտին քվեների 373 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 1 տեղամասում:
  ՀԺԿ-ի օգտին քվեների 65 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 1 տեղամասում:
  ՀԿԿ-ի օգտին քվեների 20 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 1 տեղամասում:
  ՀԿ-ի օգտին քվեների 247 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 1 տեղամասում:
  ԱՄԿ-ի օգտին քվեների 185 ընդհանուր թվով, առավելագույն քվեներ հաշվարկվել է 1 տեղամասում:
  Ընտրական թվերի անհամապատասխանություններ կան 1310 տեղամասերում: Եթե յուրաքանչյուր նշված տեղամասերից յուրաքանչյուրի համար վերցնել միայն մեկ առավելագույն սխալը, ապա դրանց հանրագումարը կլինի 16660:
  Արձանագրվել են 14665 անճշտություններ 1145 տեղամասերում:
  Առկա են ընտրական թվերի այնպիսի անհամապատասխանություններ որոնք վկայում են կեղծ հաշվարկների լցոնումների փաստը:
Այդպիսի բացասական 8096 անհամապատասխանություններ կան 674 տեղամասերում:
  Քվեատուփում եղած քվեաթերթիկները 1286 ով ավելի են քվեատուփում եղած ծրարներից 191 տեղամասերում:
  Քվեատուփի քվեաթերթիկները 1481 ով ավելի են քան ընտրությանը մասնակցած ընտրողների թիվը 142 տեղամասերում:
  Քվեատուփի ծրարները 6302 ով ավելի են ընտրությանը մասնակցած ընտրողների թիվը 515 տեղամասերում:
  Շատ տեղամասերում չեն համապատասխանում մեծամասնական եվ համամասնական ընտրական թվերը հատկապես ընտրողների եվ մասնակիցների թվերը: Կան տեղամասեր որտեղ մեծամասնական ընտրությունների մասնակիցների թվերը գերազանցել են համամսնական ընտրությունների մասնակիցների թվերը եվ հակառակը:
  Մի շարք տեղամասերի արձանագրությունների ընտրական թվերը ենթարկվել են փոփոխությունների:
  Որոշ ընտրական հանձնաժողովների անդամների դեմ հարուցվեցին քրեական գործեր, բայց …:
  Հայաստանում արդար եվ մաքուր ընտրություններ չեղավ նաեվ 2007 թվականին:

Կուսակցությունների ստացած քվեները եվ տոկոսները
բոլորին կողմ տրված ձայների թվից


1) ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐԱԿԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
2) ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՄԱՁԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
3) ԱԶԳԱՅԻՆ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
4) "ԲԱՐԳԱՎԱՃ ՀԱՅԱՍՏԱՆ" ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
5) ԴԱՇԻՆՔ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
6) ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
7) ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
8) "ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐԱԿԱՆ ՈՒՂԻ" ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
9) "ԻՄՊԻՉՄԵՆՏ" ԴԱՇԻՆՔ
10) "ՀԱՅ ՀԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ" ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
11) ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԵՄՈԿՐԱՏԱԿԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
12) ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱԿԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
13) ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
14) ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԿՈՄՈՒՆԻՍՏԱԿԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
15) ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
16) ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԱՐՔՍԻՍՏԱԿԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
17) ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
18) ՄԻԱՎՈՐՎԱԾ ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
19) ՄԻԱՑՅԱԼ ԱԶԱՏԱԿԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
20) "ՆՈՐ ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐ" ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
21) ՍՈՑԻԱԼ_ԴԵՄՈԿՐԱՏԱԿԱՆ ՀՆՉԱԿՅԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
22) ՔՐԻՍՏՈՆԵԱ-ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՎԵՐԱԾՆՈՒՆԴ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
23) "ՕՐԻՆԱՑ ԵՐԿԻՐ" ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ԸՆՏՐԱԿԵՂԾԻՔՆԵՐ ԵՎՐՈԽՈՐՀՐԴԻ ՀԱՆԴԵՊ ՍՏԱՆՁՆԱԾ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ ՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆ

  Պարտադրված եվ ընտրակաշառքներով քվեարկությունների վերաբերյալ լրատվամիջոցներում, տարբեր կազմակերպությունների կողմից եղել են բազմաթիվ հայտարարություններ:
  Հերթական ան•ամ Հայաստանում ընտրովի իշխանությունը կազմավորվում է բանակի հրամանատարի կողմից համաժողովրդավարական հարցման միջոցով: իսկ ով իր անհամաձայնությունն արտահայտում է բողոքի ակցիայի միջոցով պատժվում է, ընդ որում ինչպես երեվաց պատիժը կախված է ժամանակից ու իրադրությունից:
  Այս էլ որ երրորդ ան•ամն է, որ որոշ կուսակցություններ որոնք մինչ ընտրությունների ավարտն ու հետո հանդես էին •ալիս որպես ընդդիմություն եվ հայտարարում կեղծ ընտրությունների մասին հենց իշխանության մաս կազմելու առաջարկ են ստանում համաձայնվում են ընտրակեղծիքներով ընտրությունների արդյունքների հետ: Մարդիկ ճար չունեն, •ոնե իշխանության մաս կկազմեն, չէ որ հենց իշխանության համար էլ պայքարում էին, ինչ տարբերություն այն կստանան ժողովրդի քվեով թե այն կստանան քվեները կեղծողների ձեռքից: Կարեվորն, ինչպես միշտ, հետո ժողովրդավարություն եվ օրենքի •երակայություն կհաստատեն երկրում, եվ կլուծեն ազ•ային ռազմավարական խնդիրները:
  Դեռ դա քիչ է, մինչեվ մարդկանց չեն սպանում, ընտրությունների միջազ•ային մոնիտորին•այն կազմակերպություններն էլ հայտարարում են թե ընտրություններում առաջնթաց կա եվ այն նորմալ է անցել:
  Կարծես թե առավել կարեվոր է թե ինչպես կգնահատվի ընտրությունները միջազգային հանրության կողմից քան թե պատասխանատվությունը սեփական ժողովրդի հանդեպ:
  Խեղճ ժողովուրդ դե արի ու հավատա ժողովրդավարական արժեքներին ու ձայն մի վաճառի, կամ թե մի բռնի •աղթի ճամփան:

    E-mail: k.lyudvig@yahoo.com
Phone: (374) 93 742145

Հեղինակ: Լյուդվիգ Խաչատրյան    CV    Google