"Ընտրական իրավունք եւ ընտրակարգեր"
Հեղինակ: Լյուդվիգ Խաչատրյան

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Գլուխ 1. Ընտրական իրավունք
Ընտրական համակարգեր
Գլուխ 2. Ընտրովի մարմիններ
Գլուխ 3. Ընտրակեղծիքների
տրամաբանությունը
Գլուխ 4. Ընտրակեղծիքների
տեխնոլոգիաները
Գլուխ 5. Ընտրակեղծիքների
նվազեցնելու հնարավորությունները
Գլուխ 6. Որոշ երկրներում
գործող ընտրակարգերը
ԱՄՆ
Ֆրանսիա
Գերմանիա
Իտալիա
Գլուխ 7. հետխորհրդային որոշ
հանրապետությունների
ընտրակարգերը
Ռուսաստան
Մերձբալթյան
հանրապետություններ
Հայաստանի
հանրապետություն
մինչ 1999 թ.
1998-1999թ.
Ընտրություններ 2003թ
2005թ
Հանրաքվե 2005թ.
2007թ
2008թ
2009թ
Առաջարկություներ




ԳԼՈւԽ 5. ԸՆՏՐԱԿԵՂԾԻՔՆԵՐԸ ՆՎԱԶԵՑՆԵԼՈՒ ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

  Եթե բացառապես ապահովված լինի քվեարկության գաղտնիությունը, քվեների ճշգչրիտ հաշվարկը, յուրաքանչյուր տեղամասից քվեարկության ընթացքի ու արդյունքների ամփոման վերաբերյալ յուրաքանչյուր ընտրողի ուղղակի եվ անմիջական տեղեկատվություն ստանալու, ինչպես նաեվ ընտրությունների վերաբերյալ բազմակողմ վերլուծություներին ծանոթանալու հնարավորությունը, ցանկացած ընտրակեղծիքի երեվույթը, թեկուզ եվ մեկ ձայնի կեղծելու փաստը բացահայտվի, հրապարակվի ու անհետեվանք չմնա, ապա կնվազի ընտրակեղծիքներով ընտրությունների անցկացման հնարավորությունը:
  Եթե ընտրողը համոզված լինի որ ոչ ոք չի իմանա թե ինքն ինչպես է քվեարկել, ապա չի վախենա պատժվելուց եվ պարտադրանքով չի քվերկի:
  Եթե Ընտրակեղծիքների կազմակերպիչներն ու իրականացնողները համոզված լինեն որ անիմաստ է ու հնարավոր չէ իրենց ուզած արդյունքին հասնել ընտրակեղծիքներով, ապա կմտածեն ընտրողներին քաղաքակիրթ ձեվով համոզելու մասին, այլ ոչ թե ընտրողներին վախեցնելու, կաշառելու եվ ընտրությունները կեղծելու ուղղությամբ:
  Հնարավոր է արդյոք իրավիճակն ամբողջությամբ հաշվի հառնելով արդար ընտրություններով իշխանության կազմավորման հարցը լուծել, եթե այո ապա ինչպես:

ԸՆՏՐԱԿԵՂԾԻՔՆԵՐԻ ԴԵՄ ՈւՂՂՎԱԾ ՕՐԵՆՍԴՐԱԿԱՆ ՆՈՐՄԵՐԸ

  Ամենասկզբում նշվել էր որ եթե օրենսդրությունը ընտրակեղծիքների հնարավորությունները չեն բացառում ու իրենց մեջ չեն ներառում ընտրակեղծիքների բացահայտման հստակ մեխանիզմների նորմերի փաթեթ, ապա դժվար թե ընտրակեղծիքներ չլինեն:
  Ուստի օրենսդրությամբ պետք է հնարավորություններ նախատեսել ընտրակեղծիքների դեմն առնելու համար սահմանելով նորմեր որոնք
1. քվեարկության եվ արդյունքների ամփոման սուբյեկտիվ մոտեցումների հնարավորությունները կնվազեցնեն, կամ կբացառեն:
2. Քվեարկության ընթացքի եվ արդյունքների ամփոփման գործառույթների վրա հասարակական ոչ կողմնակալ վերահսկողության հնարավորությունները կմեծացնեն:
3. Քվեարկության ընթացքում ցանկացած տեղամասի քվեարկության մասնակցության վերաբերյալ տեղեկությոներն անմիջապես ստանալու հնարավորություններ կապահովեն բոլոր ցանկացողների համար:
4. քվեների հաշվման գործառույթներն այնպես կկանոնավորեն, որ դրանք կեղծելու հնարավորությունները կհասցնեն նվազագույնի կամ կբացառեն:
5. Տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի ոչ պատշաճ աշխատանքի արդյունքում ընտրական թվերի անհամապատսխանությունների առկայության դեփքում այդ տեղամասի քվեարկության արդյունքները ըստ օրենքի անվավեր կճնաչի:
6. Քվեարկության արդյունքներն անվավեր ճանաչված առանձին տեղամասում վերաքվեարկության հնարավորություն կնձեռնի, եթե ողջ տեղամասի ընտրողների թիվը հաշվի առնվի, ապա այն կփոխի մանդատների բաշխման հարաբերակցությունը:
  Որպիսզի նշված մոտեցոմների օրենսդրական նորմերով ամրագրման հնարավորությունը ապացուցենք ներկայացնենք նաեվ օրենսգրքի համակարգված մի քանի դրույթներն ու դրանց վերաբերյալ նկատառումները:

Ընտրական հանձնաժողովներն ու նրանց վերապահվող գործառույթները:


  Եթե ընտրական հանձնաժողովները իշխանություններից անկախ եվ ընտրության ժամանակ անձեռնմխելի լինեն, հատկապես կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը: Եթե ընտրական հանձնաժողովների կազմերը համալրվեն բոլոր քվեարկվող (մրցակցող) քաղաքական միավորների մեկական ներկայացուցիչներով եվ տարբեր տեղամասերի, ընտրատարածքների հանձնաժողովի նախագահները, հավսար ներկայացման սկզբունքով, լինեն տարբեր մրցակող կողմերի ներկայացուցիչներ: Եթե ընտրողներից ցանկացողին ստորագրացուցակներն ստուգելու ու տեղամասերում քվեարկության ամփոփված արդյունքները տեսնելու տեխնիկական հնարավորություն ապահովվի: Եթե նախապես սահմանվի նորմ, ըստ որի բոլոր այն առանձին տեղամասերում որտեղ տեղի են ունենում ընտրական ընթացակարգերից շեղումներ եվ ընտրական թվերի անհամապատասխանություններ ընտրություններն ինքնաբերաբար անվավեր համարվեն: Իսկ անվավեր տեղամասերում անցկացվեն կրկնական քվեարկություններ այդ տեղամասերի ընտրական հանձնաժողովի անդամների միջոցներով: Ապա ընտրություններ արդյունքները հասարակության համար վստահելի կլինեն:
  Հաշվի առնելով քվեարկության եվ քվեների հաշվվման ժամանակ կեղծիքները բացառող մեվանիզմների կարեվորությունը, նկատի ունենալով, որ քվեարկության եվ քվեների հաշվվման ժամանակ կեղծիքների իրականացումն հնարավոր չէ առանց տեղամասում քվեարկությունը կազմակերպող եվ քվեարկության արդյունքներն ամփոփող մարմնի, մարմինների (ընտարական հանձնաժողովների) թույլտվության ու անմիջական մասնակցության, չափազանց կարեվոր է այդ մարմինների կողմից ընտրակեղծիքների կազմակերպման ու դրանց մասնակցության հնարավորությունները սահմանափակող մեխանիզմների կիրառումը: Որի համար կարելի է կիրառել հետեվյալ մոտեցումներից որեվէ մեկը:
1.կամ տեղամասում քվեարկության կազմակերպման ու քվեարկության արդյունների ամփոփման ֆունկցիաներ իրականացնող մարմինները պետք է կազմավորվեն այնպես, որ դրանց անդամները լինեն տարբեր շահագրգիռ կողմերի ներկայացուցիչներ, ունենան հավասար իրավունքներ եվ փոխադարձ վերահսկողություն իրականացնելու հնարավորություն:
2.կամ տեղամասում քվեարկության կազմակերպման ու քվեարկության արդյունների ամփոփման ֆունկցիաները պետք է տարանջատվեն ու վերապահվեն տարբեր մարմինների: Ընդ որում այդ ֆունկցիաներն իրականացնող մարմինները պետք է կազմավորվեն այնպես, որ դրանց անդամները լինեն տարբեր շահագրգիռ կողմերի ներկայացուցիչներ եվ ունենան փոխադարձ վերահսկողություն իրականացնելու հնարավորություն: Ընդ որում եթե նախատեսվում է քվեարկության արդյունքների ամփոփումն իրականացնել քվեարկության արդյունքների ամփոման կենտրոնում, որը կարող է լինել ընտրատարածքում, մարզկենտրոնում, կամ որն ավելի ճիշտ է, կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովում, ապա ընտրություններին մասնակցած ընտրողների ստորագրությամբ ցուցակների, չոգտագործված եվ մարված քվեաթերթիկների փաթեավորված ու տեղամասի միայն քվեարկության օրն օգտագործված կնիքով կնքված փաթեթը, ընտրական մյուս փաստաթղթերը, ընտրական տեղամասերց, քվեարկության օրը քվեարկությունից առաջ միանգամյա օգտագործման կնիքով կնքված, քվեատուփերը կարող են տեղափոխվել քվեարկության արդյունքների ամփոման կենտրոն եվ հեռուստախծիկի առաջ իրականացվեն քվեների հաշվարկը, ընդ որում հաշվարկը կարող է իրականացվել քվեների հաշվման մեքենայի օգնությամբ, կամ վիճակահանությամբ ընտրված հաշվիչների օգնությամբ, բոլոր շահագրգիռ կողմերի ներկայացուցիչների ներկայությամբ եվ ստուգման հնարավորության ապահովմամբ: Ընտրողների ստորագրությունների իսկությունն ու հաշվարկը ինչպես նաեվ քվեարկության արդյունքների հաշվարկը կարող է իրականացվել համակարգիչների միջոցով:

Ընտրությունների տվյալների հրապարակումը


  Ըստ ՀՀ Ընտրական օրենսգրքի Հոդված 13.- ի ՙՀՀ ընտրողների ցուցակը, բացառությամբ զինվորական մասերում հաշվառված կամ կալանքի տակ պահելու հիմնարկներում կազմվող ընտրողների ցուցակների, ազատ է ծանոթության համար: Ընտրողների կողմից ստորագրված ցուցակները հրապարակման ենթակա չեն, դրանցից պատճեններ չեն հանվում:՚
  Այսինքն ոչ ոք չի կաչող ստուգել այլոց փոխարեն ստորագրությոն դնելու փաստերը, կամ ստորագրությունների թվերի իսկությունը: Ոչինչ որ օրենսգրքի այս նորմը հակսում է սահմանդրության պահանջներին եվ խախտում է քաղաքացիների իրավունքը: Արժեր մտածել այն մասին որ մինչ այս նորմի մտցնելը օրենսգրքում առկա էր ճիշտ հակառակ պահանջն ամրագրվող նորմ, այն է ընտրության հաջորդ օրը, ընտրողների ստորագրությամբ ցուցակները պատճենահանվում եվ փաքցվում էին ընտրական տեղամասի մուտքի մոտ բոլորի համար տեսանելի տեղում: Նպատակը կարծեմ պարզ էր, ընտրողը կարող էր տեսնել կեղծված ստորագրությունները: ուստի հանձնաժողովի անդամները կզգուշանային այլոց փոխարեն քվեարկություն թույլատրելուց: իսկ եթե նման բան լիներ բացահայտելն ու ապացուցելը դժվար չեր լինի:
  Չնայած վերը նշվածին միեվնույնն է ընտրական գորցնթացների եվ մասնավորապես ընտրացուցակների նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելու մեխանիզմներ կան: Որոնց մասին կներկայացվի ստորեվ:
  Ըտրական թվերը ըստ դրանց հայտնի լինելու ժամանակահատվածների բաժանվում են մի քանի խմբերի: Ընտրությունների հասարակական վերահսկողության եվ քվեարկությունից հետո ընտրական թվերի հնարավոր փոփոխությունները հանձնաժողովների կողմից բացառելու համար կարելի է ըտրական թվերի տարբեր խմբերը արձանագրել առանձին եվ հրապարակել ըստ դրանք հայտնի դառնալու ժամանակների:
  Ըտրական թվերի առաջին խումբը` ըստ հիմնական ցուցակների ընտրողների, տեղամասին հատկացված քվեաթերթիկների եվ ծրարների թվերը հայտնի են քվարկությունն սկսելուց առաջ: Այս տվյալները կարող են հրապարակվել ըստ տեղանմասերի քվերկության օրը տեղմասերը բացվելուց անմիջապես հետո:
  Քվեարկության օրվա ընթացքում մասնակցության վերաբերյալ տվյալները կարող են հրապարակվել ըստ հիմնական եվ լրացուցիչ ցուցակների տարանջատ: Ընդ որում եթե մասնակցության վերաբերյալ տվյալները ըստ տեղամասերի հրապարակվեն յուրաքնչյուր ժամը մեկ, ապա հաշվի առնելով յուրաքանչյուր տեղամասի թողունակությունը կվերահսկվի ավել մասնակցության կամ լցոնման հնարավորությունը:
  Ըտրական թվերի մյուս խումբը` քվեարկությանը մասնակցած ընտրողների, չօգտագործված եվ մարված քվեաթերթիկների ու ծրարների, օգտագործված ելունդների թվերը, տեղամասերում հայտնի էն դառնում մինչ քվեատուփ բացելը: Այս տվյալները կարող են հրապարակվել քվեարկության ավարտից հետո մասնակցության վերաբերյալ վերջին տվյալների հրապարակման ժամանակ:
  Ըտրական թվերի հաջորդ խումբը` քվեատուփում առկա ծրաների, դրանցում եղած քվեաթերթիկների, վավեր եվ անվավեր ծրարների ու քվեաթերթիկների, քվեների բաշխման թվերը հայտնի էն դառնում քվեատուփը բացելուց հետո: Այս տվյալները կարող են հրապարակվել ընտրությունների նախնական տվյալների հրապարակման ժամանակ: Եթե ըտրական թվերն ըստ խմբերի արձանագրվեն առանձին եվ անհապաղ հրապարակվեն ըստ տեղամասերի, ապա այն ինչ որ չափով ձենպահ կպահեր ընտրական տեղամասերում, ընտրատարածքներում եվ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովում քվեարկության արդյունքներն ամփոփելու ընթացքում այդ տվյալները փոխելուց:
  ՙԿարուսել՚ մեխանիզմը այն կազմակերպողների կողմից վերահսկելու հնարավորությունը կանխելու եվ այդ մեխանիզմի կիրառումը անիմաստացնելու համար ճիշտ կլինի որ կիրառվի տեղամասում ոչ ֆիկսված թվով քվեաթերթիկների ազատ տրամադրում ընտրողին, այսինքն նաեվ քվեախցիկում ազատ տեղադրված լինեն քվեաթերթիկները եվ ընտրողը հնարավորություն ունենա այն այնտեղից վերցնել նույնպես ու քվեարկելով դնել ծրարի մեջ: Իսկ քվեների հաշվարկի ժամանակ եթե ծրարում առկա լինի ավել քվեաթերթիկ ապա ծրարը քվեաթերթիկների հետ անվավեր հաշվելով ձայն չհաշվվի, համարվի անավավեր քվե:
  Վերոնշյալները կարեվոր են նաեվ անճշտությունները գնահատելու եվ քվեարկության իրական արդյունքները խեղաթյուրելու հնարավորությունը բացառելու համար: Տվյալ դեպքում վստահությունը քվեարկության արդյունքները փոփոխության չենթարկվվելու հանդեպ կմեծանար: Իսկ հանձնաժողովի անդամներն ավելի զգոն կլինեին:

Քվեարկությունների կազմակերպման եվ անցկացման վերաբերյալ նորմերը


  Եթե սահմանվեն օրենսդրական նորմեր ըստ որոնց մասնավորապես քվեարկությունները կազմակերպվեն այնպես որ ՙկառուսելի՚, իսկ ավելի ճիշտ վերահսկվող քվեարկության հնարավորություներըը սահամանափակվեն, ՙԿառուսելի՚ դեպքում, քվեթերտիկների ստուգմամբ, երեվույթները հեշտությամբ բացահայտվեն, ապա թերեվս նմանատիպ մեխանիզմների գործածության հնարավորություներըը կկանխվեն կամ կբացահայվեն: Որի համար եթե սահմանվի նորմ ըստ որի ընտրողի կողմից քվեարկությունը, տեղամասի քվեաթերթիկում նշումը, կատարվի քվեարկության համար նախատեսված համապատասխան տեղամասի ռեկվիզիտները քվեաթերթիկի վրա դրոշմող, կրկնօրանակը չունեցող, նշիչով, ապա քվեաթերթիկի տվյալ տեղամասի պատկանելիության փաստը կարձանագրի ընտրողը քվեախցիկում քվեարկության պահին եվ դժվար չի լինի բացահայտել քվետուփում առկա այլ ռեկվիզիտներով քվեաթերթիկների առկայության փաստը, եթե դրանք լինեն:

Արդյուների ճշգրիտ ամփոփումը


  Այժմ ներկայացնենք եվս մի քանի մոտեցում որոնք նույնպես կարող են ինչ որ չափով նպաստել արդար ընտրություններին:
  Անկախ այն բանից թե ինչպիսի ընտրակարգերով ու ընտարական համակարգով են անցնում ընրությունները, քվեարկության իրական արդյունքները պարզելու, հնարավոր կեղծիքները բացահայտելու եվ ընտրակեղծիքներն իսկզբանե անիմաստ դարձնլու նպատակով չափազանց կարեվոր է, որ առանց բողոքների ու այլ պայմանականություններիների` 1.Վերջնական արդյունքներն ամփոփվեն այնպես, որ սխալների անճշտությունների ու անհամապատասխանությունների առկայության դեպքում, անճշտությունների սխալների ու անհամապատասխանությունների պատճառներն ու դրանց առաջացման պատճառ հանդիսացողին բացահյտելու նպատակով, համապատասխան տեղամասի քվեարկության արդյունքները պարտադիր ստուգվեն: Իսկ եթե սխալն այնպիսին է որը կարող է ընկալվել որպես ընտրակեղծիք, ապա տեղամասում ընտրություններն անվավեր ճանաչվեն: Ընդ որում, արդյունքների հնարավոր փոփոխության առումով, անվավեր տեղամասերի ընտրողների թիվն ամբողջությամբ հաշվվեն եվ եթե տեղամասի ընտրողների ընդհանուր թիվը, որեվէ թեկնածուի, կուսակցության կողմ տրվելիք ձայներ, հաշվելու դեպքում ընտրված թեկնածուն կարող է փոխվել, ապա համապատասխան տեղամասերում պարտադիր վերաքվեարկություններ նշանակվեն:
2.Տեղամասում քվեարկության արդյուներն անվավեր ճանաչվեն եթե տեղամասի քվեարկության արդյունքների նախնական ամփոման տվյալներում առկա է ընտրական թվաբանական այնպիսի անհամապատասխանություն որը կարող է ընկալվել ուրիշի փոխարեն ստորագրելու, կամ լցոնման արդյունք, այսինքն երբ`
ա) ընտրողների ցուցակում ստորագրություն պարունակող տողի ընտրողի անվան դիմաց հայտնաբերվում է ընտրողի անձնագրային տվյալների հետ անհամապատասխանություն,
բ) հայտնաբերվում է ընտրողների ցուցակում ընտրողի ստորագրության ոչ նմանություն անձնագրում ստորագրության հետ,
գ) քվեատուփում առկա քվեաթերթիկներն ավելին են քան ընտրացուցակներում ստորագրությունների թիվն է,
դ) քվեատուփում առկա են ոչ տվյալ տեղամասի քվեաթերթիկներ, ծրարներ,
ե) ընտրաըեղամասում ստացված եվ մարված ծրարների, քվեաթերթիկների թվերի տարբերությունը հավասար չէ ընտրացուցակներում ընտրողների ստորագրությունների թվին,
զ) ընտրատեղամասում ստացված եվ մարված քվեաթերթիկների թվերի տարբերությունը պակաս է քվեատուփում առկա քվեթերթիկների թվից.
է) անվավեր քվեաթերթիկների, դեմ եվ բոլոր թեկնածուների օգտին քվեարկված քվեաթերթիկների թվերի գումարը տարբերվում է քվեատուփում առկա քվեաթերթիկների թվից:
  Իհարկե պարզ է որ միայն լավ ընտրական օրենսդրությունը դեռ ազատ եվ արդար ընտրությունների անցկացման բավարար պայման չէ, բայց դրա նշանակությունը չափազանց կարեվոր է, քանի որ եթե հաշվի առնենք նախորդ ընտրությունների փորձը, ապա պարզ կդառնա որ ընտրակեղծիքներն ապացուցելը որոշակի դժվարություններ են պարունակել, իսկ ապացույցներն էլ դիտարկվել են որպես արդյունքների վրա էական ազդեցությւն չունեցող երեվույթներ, նույնիսկ եթե ընտրակեղծիների դեմ բողոքողների թիվը չափազանց մեծ է եղել:

ՔՎԵՄԵՔԵՆԱՆԵՐՈՎ ՔՎԵԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՆՑԿԱՑՈՒՄԸ


  Վերը նշվածներն հաշվի առնելով կարող է ներդրվել նաեվ էլեկտոնափաստաթղթային քվեարկությունների մեխանիզմ: Այսինքն եթե քվեարկություններն իրականացնել քվեմեքենաների միջոցով, այնպիսի քվեմեքենաների, որը բացառի այլ մարդու փոխարեն քվեարկելու հնարավորությունը, քվեարկության արդյունքները որեվէ մեկի կողմից փոխելու հնարավորությունը, ապահովված լինի անկախ, առանց արտաքին հնարավոր միջամտության գործելու տեխնիկական կարողությամբ, ապա կտրուկ կնվազի հանձնաժողովների կողմից ընտրակեղծիքներին մասնակցելու հավանականությունը: Մասնավորապես կիրառելով էլեկտրոնային քվեմեքենա` էլեկտրոնային ընտրացուցակներով, ընտրողի մատնահետքի դրոշմի անմիջական համեմատության հնարավորությամբ, ձայների անմիջական էլեկտրոնայն հաշվվման հնարավորության ապահովմամբ, որի միջոցով ընտրողը կքվեարկեր ու կստանար նաեվ քվեմեքենայի տպած քվեթերթիկը, որն էլ կդներ ծրարի մեջ ու կգցեր քվետուփ, փաստաթղթային քվեարկության քվեաթերթիկների ֆիզիկական հաշվման հնարավորություն ապահովելու համար: Տվյալ դեպքում նախ քվեարկության էլեկտրոնայն հաշվարկի արդյունքները պարզ կդառնա անմիջապես, երկրորդ մարդիկ հնարավորություն կունենան նաեվ ստուգել արդյունքները փասթաթղթային քվեներով: Այդ դեպքում կբացառվեր քվեմեքենայի միջոցով հնարավոր կեղծիքները, ինչպես նաեվ մարդկանց կողմից կեղծիքների կազմակերպման ու արդյունքների կեղծման հնարավորությունները: Ժամանակակից տեխնիկայի հնարավորությունների օգտագործումը կարող է բացառել ընտրկեղծիքներով քվեարկութան անցկացման եվ քվեարկության իրական արդյունքները փոխելու եվ սուբյեկտիվ մոտեցման հնարավորությունը, որը չափազանց կարեվոր է քվերկության արդյունքների նկատմամբ բոլորի համար վստահության հարցում:
  Իսկ բոլոր դեպքերում ընտրությունները քվեմեքենաներով անցկացնելով ու մեքենայի կողմից ամփոփված արդյունքները անմիջապես բոլորի համար տեսանելի պայմաններում, հեռուստախցիկի առաջ բացելով ու հրապարակելով, հանձնաժողովների սուբյեկտիվ մոտեցման հնարավորությունները բացառելով, ազատ եվ արդար ընտրությունների կազմակերպումը, պետության եվ հասարակության առաջընթաց զարգացման երաշխիք կհանդիսանա:
  Հարկ է նշել, որ քվեմեքենաներ կպահանջվեին ընդհամենը տեղամասերի քանակի թվով ոչ ավելի քան մի քանի հազար հատ: Իսկ ինչպես ցուց է տալիս փորձը ժողովրդավարության հաստաման համար ծախսերի բացակայությունը, կամ ձեվական ծախսերով սամանափակվելն ավելի թանկ է նստում ցանկացած ժողովրդի վրա, քան թե քաղաքակիրթ ազատ եվ արդար ընտրություններով, ընտրողների մեծամասնության վստահությանն արժանի իշխանությունների ձեվավորումը: Անհրաժեշտ է նշել որ ընտրակեղծիքների կազմակերպման համար ավելի շատ ծախսեր են արվում թեկուզ եվ իբր արդար ընտրությունների ապահովման պատրվակով, բայց իրական արդար ընտրությունների խնդիրը լուծելու համար միջոցներ չեն տրամադրվում:
  Եթե ոչ այժմ ապա էլեկտրոնափաստաթղթային, կամ էլեկտրոնային քվեարկությունները ապագայում անպայման կիրառվելու են:

    E-mail: k.lyudvig@yahoo.com
Phone: (374) 93 742145

Հեղինակ: Լյուդվիգ Խաչատրյան    CV    Google