"Ընտրական իրավունք եւ ընտրակարգեր"
Հեղինակ: Լյուդվիգ Խաչատրյան

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Գլուխ 1. Ընտրական իրավունք
Ընտրական համակարգեր
Գլուխ 2. Ընտրովի մարմիններ
Գլուխ 3. Ընտրակեղծիքների
տրամաբանությունը
Գլուխ 4. Ընտրակեղծիքների
տեխնոլոգիաները
Գլուխ 5. Ընտրակեղծիքների
նվազեցնելու հնարավորությունները
Գլուխ 6. Որոշ երկրներում
գործող ընտրակարգերը
ԱՄՆ
Ֆրանսիա
Գերմանիա
Իտալիա
Գլուխ 7. հետխորհրդային որոշ
հանրապետությունների
ընտրակարգերը
Ռուսաստան
Մերձբալթյան
հանրապետություններ
Հայաստանի
հանրապետություն
մինչ 1999 թ.
1998-1999թ.
Ընտրություններ 2003թ
2005թ
Հանրաքվե 2005թ.
2007թ
2008թ
2009թ
Առաջարկություներ




ԳԼՈւԽ 3. ԸՆՏԱՐԱԿԵՂԾԻՔՆԵՐԻ ՏՐԱՄԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ընտրակեղծիքների դերը պետական կառավարման համակարգում

  Ներկայումս բոլոր երկրներում էլ իշխանությունները կամ դրամց ներկայացուցչական թեվերը կազմավորվում են ընտրությունների միջոցով: Իշխանություններ ասելով նկատի ունենք երկրի սահմաններում մարդկանց փոխհարաբերությունների կարգավորման նորմեր սահմանող, տվյալ երկրի տարածքների տիրապեման կանոնները հաստատող, հասարարական կյանքի կառավարումն իրականացնող եվ երկրում սահմանված կանոններից ու կառավարման նորմերինց շեղուների վերաբերյալ որոշումներ կայացնող օրոնսդիր, գործադիր եվ դատական մարմինները: իշխանության ներկայացուցչական թեվ ասելով նկատի ունենք իշկանության ընտրովի մարմինները: Որեվե երկրի Ժողովրդավարական լինելու չափանիշը պայմանավորված է հասարակական կարծիքին համապատասխան իշխանության կազմավորման հնարավարությամբ եվ իշխանությունների հասրակության կարծիքից կախված լինելու աստիճանով: Հասարակության յորաքանչյուր անդամի կարծիքի բացահայտման միջոցը դա արդար ընտրություններն են: Իսկ ընտրակեղծիքներով ընտրությունները պարզապես հասարարական կարծիքի խեղաթյուրումն է իշխանության բռնազավթման նպատակով:
  Ընտությունների նապատակը իշխանությունների կազմավորւմն է:
Իշխանությաուն ունեցողները կամ դրան ձգտողները եթե հնարավորություն ունենեան ապա իշխանությունը կպահեն կամ այն կվերցնեն առանց ընտրությունների:
  Իշխանությունը դա այն ունեցողների կամ դրան ձգտողների համար նախ եվ առաջ իրենց հետաքրքրքությունների բավավարման միջոց է:
  Քաղաքական գործիչների բացարձակ մեծամասնության, այսինքն իշխանության ձգտմամբ միավորված մարդկամց համար իշխանությունը հնարավորության դեպքում սեփական շահերն ծառայեցնելն է ու անձնական բարեկեցության խնդիրները լուծելու եվ փող աշխատելու միջոց է: Լավ է եթե քաղաքական համակարգն այնպիսին է որ իշխանությունները առավել կախվածություն ունեն սեփական ժողովրդից եվ ժողովորդը առնաց այրունահեղության իշխանափոխության հնարավորություն ունի: Իշխանությունների առավել կախվածությունը ժողովրդից եվ առանց բռնության ու այրունահեղության իշխանափողությունը կարող է ապահովել միայն առանց ընտրակեղծիքների բոլորի համար վստահելի ընտրությունները: Ընտրակեղծիքները պարզապես հաստատում են տվյալ երկրի ժողովրդի անազատ լինելու փաստը: Իսկ անազատության մեջ գտնվող ու բռնությունների ենթարկվող ժողովուրդը պահի հասունացման դեպքում դիմելու է բռնությամբ իշխանությունը փոխելու միջոցների:
  Ընտրակեղծիքները հանցագործ ճանապարհով իշխանություն պահելու կամ այն վերցնելու միջոցներից մեկն է, որը կիրառվում է գրեթե բոլոր իրեն ժողովրդավարական երկիր հռչակած բռնապետություններում: Ավելին մարդկանց խմբերը որոնք մասնակցում են ընտրակեղծիքների կազմակերպմանն ու իրականացմանը, դժվար թե առանց անձնական շահագրգռվածության կամ ճնշումների ազդեցության միավորվեն հանցանք կատարելու համար: Իսկ ցնկացած երկրում բռնապետական կարգերը պահպահնելու համար անհրաժեշտ քանակությամբ մարդիկ կգտնվեն:
  Քաղաքակրթությունը վաղուց է փորձում ընտրակեղծիքների դեմն առնելու միջոցներ գտնել եվ այն կիրառել, սակայն նույնիսկ ժողովրդավարության անունից հանդես եկող միջազգային հանրությունը ներկայացնող քաղաքական գործիչների մեծ մասը ոչ թե ընտրակեղծիկների դեմ են այլ դրանք ծառայեցնում են սեփական շահերից բխող աշխարհաքաղաքական խնդիրների լուծմանը համար: Այլապես չեն հանդուժի ընտրակեղծիքնեով նշանակված երկրների նախագահներին, անկախ այն բանից թե վերջիններիս տվյալ երկրի ղեկավար լինելը կբխի միջազգային հանրությունը ներկայացնող քաղաքական գործիչների շահերց թե ոչ:

   Ոչ ժողովրդավարակն երկրներում իշխանությունն իր առջեվ իշխանությունը պահելու խնդիր է դնում, իսկ իշխանություն չունեցող բայց իշխանության ձգտողները իշխանությունը վերցնելու խնդիր են դնում: Այդ երկրների իշխանություններըը, քաղաքական եվ տնտեսական էլիտան իրենց առջեվ արդար ընտրություններով իշխանությունների կազմավորման խնդիր չեն դնում: Ավելին նրանք ընտրակեղծիքներն անիմաստնացնող նորմերի իրավակիրառական մեխանիզմների մշակման եվ գործադրման համար չէ որ մտահոգված են, այլ հակառակը ինչպես անեն որ իրավական հիմք ստեղծեն եվ իրականում ընտրակեղծիքներով ընտրությունների իրենց ձեռնտու արդյուները ընդունելի կամ համակերպելի դարձնեն սեփական ժողովրդի ու միջազգային հանրության համար:
  Որքան էլ որ միջազգային հանրության ճնշման տակ ժողովրդավարական զարգացումների էմիտացիա է արվում, միեվնույնն է եթե երկրում ընտրությունները կեղծվում են ու խնդիր չի դրվում արդար ընտրություններով իշխանությունների կազմավորման հարցը լուծելու համար ու չի լուծվում, ապա տվյալ երկրի ժողովրդավարական զարգացումների մասին հայտարարությունները մերկապարանոց են:
  Այն որ ընտրությունները կեղծվում են չեն ժխտում նույնիսկ այդ երկրների իշխանությունները, սակայն պարզապես հավաստիացնում են որ դրանք էապես չեն ազդել ընտրությունների արդյունքների վրա: Իսկ միջազգային դիտորդները, կամ ելնելով քաղաքական նկատառումներից, կամ իրենց հարմար թեկնածուով իշխանափոխություն կազմակերպելու հնարավորությունից հայտարարում են հակառակը, կամ ընդունում են ընտրակեղծիքներով ընտրությունների արդյունքերը: Տեղին է նշել որ ընտրակեղծիքները միշտ էլ ազդում են ընտրությունների արդյունքների վրա, իսկ էապես ազդելու հարցը պարզապես մանդատների բաշխման հարաբերակցությունը փոխելու, կամ որեվէ թեկնածուի փաստացի ընտրված կամ չնտրված լինելու առնչությամբ ընտրական թվերի գնահատման խնդիր է, որը պարզապես ավելի քան սուբյեկտիվ բնույթ է կրում քան օբյեկտիվ: Ընտրակեղծիքները հատկանշական են ոչ ժողովրդավարական գրեթե բոլոր երկրների համար, անկախ այն բանից թե տեղի է ունենում գունավոր հեղափոխություն թե անգույն, կամ ավելի ճիշտ սեվ, նշանակում, կամ հակաժողովրդավարական ճահճացում:
  Նշենք որ ընտրակեղծիքներով իշխանությունների կազմավորումը պետական կառավարման բռնապետական, կոռուպցիոն համակարգի գարվականն է, այն պարզ պատճառով, որ իշխանությունների կախվածությունը հասրակությունից հակազդվելու է հասարակության դեմ ուժային կառույցների գործադրմամբ եվ երկրի նյութատեխնիկական ու ‎ֆ‎‎‎ինանսական միջոցների անարդար բաշխմամբ հոգուտ իշխանութայան հենարանը հանդիսացող անձանց:
  Ոչ ժողովրդավարական երկրներում, որտեղ մարդկանց մեծամասնությունը քաղաքական եվ քաղաքացիական ազատությունների իրենց իրավունքները պաշտպանելու հնարավորությունից զրկված են դատաիրավական համակարգի կոռումպացված լինելու ու բացառապես իշխանություններին ծառայելու պատճառով, օրենսդրությամբ սահմանաված ոչ լիարժեք նորմերը օբյեկտիվորեն չեն կանխարգելում եվ հնարավորություն չեն ընձեռում հասարակությանը կանխարգելել ընտրակեղծիքները, որոշ դեպքերում նպաստում են դժվար ապացուցվող, բայց պրակտիկայում կիրառվող ընտրակեղծիքներին եվ թույլ են տալիս ընտրակեղծիքներով ընտրությունների արդյունքները հաստատել: Առավել եվս որ ցանկացած երկրի այդ թվում նաեվ անժողովրդավար երկրների հասարակության թեկուզ եվ փոքր հատվածը բայց զգալի մասը, մի քանի տասնյակ տոկոսը, միշտ իշխանությունների կողմն է:

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆՐՈՒԹՅԱՆ ԴԵՐԸ ԸՆՏՐԱԿԵՂԾԻՔՆԵՐԻ ՀԱՐՑՈՒՄ

  Ոչ ժողովրդավարական երկրներում ընտրակեղծիքների կանխարգելման օրենսդրական նորմերի բացակայությունը պարզապես նպաստում է, ընտրակեղծիքներով իշխանությունների կազմավորման հնարավորություններին, քանի որ իշխանությունն ստանձնելը գոհնե ձեվականորեն իրականացվում է իրավական հիմքերով: Իսկ եթե օրենսդրությունները ընտրակեղծիքների հնարավորությունները չեն բացառում ու իրենց մեջ չեն ներառում ընտրակեղծիքների բացահայտման ու դրանք հաշվի առնելու հստակ մեխանիզմների նորմերի փաթեթ, ապա դժվար թե ընտրակեղծիքներ չլինեն:
  Նախ նշենք որ որքան էլ ընտրական օրենսդրությունը կատարյալ լինի, հասարակության մեծամասնության վախի, անտարբերության ու հիասթափության, իշխանության ուժային կառույցների հասարակության դեմ ուղղված գործողությունների արդյունքում, ընտրակեղծիքներով, զենքով, զոռով իշխանություն վերցնողն այն կվերցնի:
  Եթե ընտրակեղծիքներով իշխանություն կազմավորող երկրնի օրենսդրությամբ սահմանաված նորմերն այնպիսին են որ օբյեկտիվորեն չեն կանխարգելում ընտրակեղծիքների հնարավորությունը, որոշ դեպքերում նպաստում են դժվար ապացուցվող, բայց պրակտիկայում կիրառվող ընտրակեղծիքներին եվ թույլ են տալիս ընտրակեղծիքներով ընտրությունների արդյունքները հաստատել, ապա նախ կարիք է առաջանում պարզել ընտրակեղծիքների ողջ մեխանիկան, հետո դրանց դեմ եվ ընտակեղծիքների օբյեկտիվ գնահահատման օրենսդրական համապատասխան նորմերի փաթետ մշակել ու առջարկել ժողովրդավարական զարգացումների ճանապահրն ընտրած երկրներին դրանք ընդունելու համար:
   Իսկ համապատասխան երկրի քաղաքացիների եվ միջազգային հանրության համար, հատկապես քվեարկության ընթացքն ու արդյունքների ամփոփումը, օրենսդարությունից շեղումներով ու ընտրական թվերի անհամապատասխանությունները հասու եվ վերահսկելի դրձնելու միջոցով կապահովվի տվյալ երկրի ընտրությունների եվ իշխանությունների վերաբերյալ օբյեկտիվ կարծիքի ձեվավորմանն իր հետեվանքներով:
   Ինչ վերաբերում է ընտրություններ անցկացնող երկիրն ընդգրկող միջազգային կառույցներին, եթե ընտրություններ անցկացնող երկրի իշխանությունները ձեռնտու լինեն կառույցում քաղաքական կշիռ ունեցող երկրներին, ապա կառույցի ներկայացուցիչները, անկախ այն բանից թե ինչպիսի ընտրություններ են անցել իրականում, կամ կհայտարարեն թե ընտրությունները նորմալ էին կամ չեն ցանկանա կոշտ որոշում կայացնել համապատասխան երկրի նկատմամբ, եթե նույնիսկ այդ երկրի իշխանություները անօրինական լինեն: Իսկ կառույցի գործունեությունը կանոնավորող ու անդամների համար, իբր, կատարման համար պարտադիր պայման սահմանող ամրագրված սկզբունքները քաղաքականության մեջ, նաեվ եվրոխորհրդում, գործում են ոչ որպես ամենակարեվոր ու հիմնական սկզբունքային չափանիշ ու պարտադիր պայման:
  Ինչեվէ ցանկացաց իրավաքաղաքական, քաղաքատնտեսական կառույցում առաջնորդվում են առաջին հերթին կառույցը ղեկավարողների սեփական շահերից, իրավաքաղաքական ու քաղաքատնտեսական կոնյուկտուրայի պահանջներից ելնելով, ապա նոր կառույցի ամրագրած սկզբունքների պահանջներին համապատասխան:
  Ընտրակեղծիքների մեխանիզմներն ու դրանց կիրառման փաստերն հատկանշական է գրեթե բոլոր ընտրակեղծիքներով իշխանություն կազմավորող երկրների համար, անկախ այդ երկրների քաղաքական ուղղվածությունից դեպի այս կամ պետությունները կամ դրանց միավորումները, որոնք լուրջ ազդեցություն ունեն աշխարհաքաղաքական զարգացումների վրա: Իսկ ընտրակեղծիքների վերաբերյալ սյուբեկտիվ գնահատականների հնարավորությունները կարծես թե ձեռնտու են աշխարհաքաղաքական զարգացումների վրա ազդեցություն ունեցող միջազգային կառույցների համար:
  Վերջիվերջո արդար ընտություններով իշխանությունների կազմավորման խնդիրը դա ընտրություններ անցկացնող երկրի ժողովրդի, իշխանությունների խնդիրն է ու այլոք կարող են ընդամենը քննադատել, ինչ որ հայտարարություններ անել, կամ տվյալ երկրի հետ փոխհարաբերությունները կառուցել այլ կերպ, բայց ինչպես ցույց է տալիս պատմական փորձը, ընդունում են անարդար կազմավորված իշխանություններին ու համագործակցում նրանց հետ, եթե իրենց ձեռք է տալիս:

ԸՆՏՐԱԿԱՆ ԹՎԵՐԻ ԲԱԶՄԱԿՈՂՄ ՎԵՐԼՈւԾՈւԹՅԱՆ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ներկայացնենք մի հանգամանք որի դերը ընտրակեղծիքների բացահայտման ու գնահատման համար չափազանց կարեվոր է:
  Ընտրակեղծիքներին բնորոշ են ըստ տեղամասերի ընտրական թվերի անհամապատասխությունները ընտրությունների հրապարակված արդյունքներում: Ուստի ընտրական թվերի անհամապատասխանությունների վերլուծությունները կարող են նույնպես բացահայտել թե որեվեէ երկրում որքանով են ընտրությունները արդար առավել եթե դրանք համադրվեն ընտրական գործնթացների հետ կապաված այլ երեվույթների հետ:
  Ընտրակեղծիքների բացահայտման համար ընտրական թվերի բազմակողմանի վերլուծությունը կարեվոր նշանակություն ունի այն պարզ պատճառով, որ եթե քվեարկությունները եվ արդյունքների ամփոփումները կազմակերպվեն օրենսդրության պահանջներին խստագույնս հետեվելով, ապա ընտրական թվերի անհամապատասխանություններ չպետք է լինեն: Ընտրական թվեր ասելով նկատի ունենք ընտրությունների հետ կապված բոլոր այն թվերը որոնք առկա են քվեարկությունների նախապատրաստման անցկացման եվ արդյունքների ամփոփման ժամանակ:
  Ընտրական թվերն են` ընտրողների քանակը տեղամասում, տեղամասին հատկացված ծրարների, քվեաթերթիկների, տեղամասում օգտագործված եվ չօգտագործված (մարված) քվեաթերթիկների, քվեարկության մասնակիցների, նրանց հատկացված ծրարների, քվեաթերթիկների, ընտրացուցակում ստորագրությունների, քվեատուփում եղած ծրարների, քվեաթերթիկների, թեկնածուների օգտին տրված քվեների, անվավեր, վավեր քվեաթերթիկների թվերը եվ այլն:
   Ակնհայտ է որ ընտրական թվերի անհամապատասխանությունները տեղամասում վկայում են որ տեղամասի գործառույթները տեղի են ունեցել օրենքի պահանջներից որոշակի շեղումներով, այլապես եթե ընտրողը չի իրականացնում օրենքով նախատեսված, ընտրական հանձնաժողովի համար տեսանելի, գործառույթ որը կհանգեցներ ընտրական թվերի անհամապատասխանության, ապա հանձնաժողովն այդ պահին պետք է կազմեր արձանագրություն: Իսկ եթե հանձնաժողովը արձանագրություն չի կազմել եվ առկա են ընտրական թվերի այնպիսի անհամապատասխանություններ որոնք չպետք է լինեին եթե հանձնաժողովը խստագույնս գործեր օրենսդրության պահանջներին համապատասխան, օրինակ եթե ընտրողը ընտրացուցակում ստորագրում է բայց չի քվեարկում, որն հանգեցնում է այն բանին որ քվետուփի ծրարների թիվը պակաս է լինում ընտրացուցակում ստորագրությունների թվից, կամ ավելի վատ եթե որեվէ մեկը քվետուփի մեջ է գցում տեղամասի կնիքով կնքված մեկից ավելի ծրարներ, ապա ընտրական օրենսդրությունից շեղումներով քվեարկությունները կամ ընտրակեղծիքները տեղի են ունեցել հանձնաժողովի անդամների թողտվությամբ, կամ անմիջական մասնակցությամբ:
  Հաճախ ընտրակեղծիքների փաստը հավաստող ընտրական թվերի անհամապատասխանությունները դիտարկվում են որպես տեխնիկական բնույթի թերացումներ եվ ընտրությունների արդյուների վրա էական ազդեցություն չունեցող փաստեր, առանց հաշվի առնելու որ տեղամասում որտեղ կան ընտրական թվերի անհամապատասխանություններ քվեարկություններն ու դրանց արդյունքները կեղծված են: Ուստի այդ տեղամասերի արդյունքներն ամբողջությամբ էական նշանակություն ունեն ընտրությունների իրական արդյունների գնահատման համար առավել եվս երբ ազդում են մանդատների բաշխման հարաբերակցության վրա:

    E-mail: k.lyudvig@yahoo.com
Phone: (374) 93 742145

Հեղինակ: Լյուդվիգ Խաչատրյան    CV    Google