"Ընտրական իրավունք եւ ընտրակարգեր"
Հեղինակ: Լյուդվիգ Խաչատրյան

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Գլուխ 1. Ընտրական իրավունք
Ընտրական համակարգեր
Գլուխ 2. Ընտրովի մարմիններ
Գլուխ 3. Ընտրակեղծիքների
տրամաբանությունը
Գլուխ 4. Ընտրակեղծիքների
տեխնոլոգիաները
Գլուխ 5. Ընտրակեղծիքների
նվազեցնելու հնարավորությունները
Գլուխ 6. Որոշ երկրներում
գործող ընտրակարգերը
ԱՄՆ
Ֆրանսիա
Գերմանիա
Իտալիա
Գլուխ 7. հետխորհրդային որոշ
հանրապետությունների
ընտրակարգերը
Ռուսաստան
Մերձբալթյան
հանրապետություններ
Հայաստանի
հանրապետություն
մինչ 1999 թ.
1998-1999թ.
Ընտրություններ 2003թ
2005թ
Հանրաքվե 2005թ.
2007թ
2008թ
2009թ
Առաջարկություներ




  ԳԼՈւԽ 2. Գլուխ ԸՆՏՐԱԿԱՐԳԵՐՆ ՈՒ ԸՆՏՐՈՎԻ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԸ

  Ժողովրդավարական երկրների պետաիրավական պատմական փորձը ցույց է տալիս որ պառլամենտների գործունեության արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն այդ երկրների հասարակության սովորույթներով ու ավանդույթներով, հասարակությունում տիրող բարոյահոգեբանական մթնոլորտով, հասարակական փոխհարաբերությունները կարգավորող պետության կողմից սահմանված օրենքներով եվ դրանց կիրառման ապահովումով, ներպետական քաղաքական եվ սոցիալ տնտեսական իարվիճակով, այլ երկրների հետ ունեցած միջպետական փոխհարաբերություններով, այն կախված է նաեվ նրանից թե ինչպիսի կազմերով են դրանք ձեվավորվում: Իսկ թե ինչպիսի կազմով կձեվավորվեն ընտրովի մարմինները նշանակություն ունի նաեվ այն հանգամանքը թե ինչպիսի ընտրական համակարգերով են անցնում դրանց ընտրությունները:

  Ներկայացնենք որոշ համեմատական վերլուծություն տարբեր ընտրական համակարգերի եվ դրանց կիրառման հետեվանքով ստեղծվող իրավիճակների վերաբերյալ.

  Եթե կիրառվում է ընտրողի մեկ ձայնի իրավունքի սկզբունքով, միամանդատ, մեծամասնական ընտրական համակարգը եվ ընտրատարածքները փոքր են, ապա առավել հավանական է որ կընտրվեն այն անձինք, ովքեր ունեն մեծ եվ ոչ միայն քաղաքական ազդեցություն համապատասխան ընտրատարածքի ընտրողների վրա:

  Եթե կիրառվում է սահմանված քվորումով, ընտրողի մեկ ձայնի իրավունքի սկզբունքով, միամանդատ, մեծամասնական ընտրակարգարգերով ընտրություններ, ապա հնարավոր է որ մի ընտրատարածքում ընտրությունները չկայանալու պատճառով, քվորումից մի փոքր պակաս ձայներ ստացած թեկնածուն չընտրվի, իսկ մեկ այլ ընտրատարածքում ընտրությունները կայանալու դեպքում մեկ այլ թեկնածու շատ ավելի քիչ թվով ձայներ ստանալով ընտրվի: Տվյալ դեպքում երբ սահմանվում է քվորումից պակաս քվոտա իրավիճակը քիչ է փոխվում: Ցածր քվոտայի սահմանման դեպքում այդ իրավիճակը փոխվում է, բայց հնարավոր է մնում որոշ ընտրատարածքներում ընտրությունները չկայանալու եվ պառլամենտի կազմը երկար ժամանակ չլրանալու իրադրությունը: Այդ բացը լրացնելու նպատակով որոշ երկրներում երկրորդ փուլի ընտրությունների համար քվորումը եվ քվոտան հանվում է օրինակ Ֆրանսիայում:

  երբ քվորում եվ քվոտա չի սահմանվում, այսինքն կիրառվում է միամանդատ, հարաբերական մեծամասնական ընտրակարգերը, մնում է հնարավոր այն ելքը երբ մի ընտրատարածքում ավելի շատ ձայներ ստացած բայց 2-րդ տեղը զբաղեցրած թեքնածուն չի ընտրվում, իսկ մեկ այլ ընտրատարածքում ավելի քիչ ձայներ ստացած, բայց I-ին տեղը զբաղեցրած թեկնածուն ընտրվում է:

   Ընտրողի մեկ ձայնի իրավունքով, բազմամանդատ, հարաբերական մեծամասնական ընտրակարգերը չեն վերացնում ընտրությունները 1 փուլով չավարտվելու հնարավորություններն այն պատճառով, որ առաջադրվող թեկնածուների թիվը կարող է պակաս լինել ընտրատարածքին հասանելիք մանդատների թվից. հնարվոր է նաեվ այն իարդրությունը, երբ նույն եվ տարբեր ընտրատարածքներում տարբեր քանակի ձայներ ստանալու պայմանով են ընտրվում թեկնածուները:

   Ընտրողի ընտրատարածքին հասանելիք մանդատների թվով ձայների իրավունքի սկզբունքով, բազմամանդատ, քվոտայի սահմանմամբ, մեծամասնական ընտրակարգերը նվազեցնում են ընտրությունները 1 փուլով չավարտվելու հավանականությունը:

  Համամասնական ընտրակարգերը շատ քաղաքացիների ընտրվելու հնարավորությունից զրկելու հնարավորություն են առաջ բերում եվ նպաստում փոքրաթիվ մարդկանց խմբերով մեծ թվով քաղաքական կազմակերպությունների առկայությանը պառլամենտում: Քվոտայի սահմանումը նվազեցնում է կուսակցությունների թիվը պառլամենտում:

  Ընտրողի միայն ցուցակին ձայն տալու իրավունքի սկզբունքի կիրառմամբ ընտրողները զրկվում են կոնկրետ թեկնածուին ձայն տալու հնարավորությունից:

   Երբ կիրառվում է նախապատվության, կամ տեղափոխության սկզբունքը թերեվս չի վերանում այն դրությունը, երբ քաղաքական միություններին չհարող եվ ցուցակներում չընդգրկվող շատ քաղաքացիներ զրկվում են ընտրվելու համար քվեարկվելու հնարավորությունից:

  Մեծամասնական եվ համամասնական ընտրակարգերի խառը համակարգով ընտրություններն առաջ են բերում ոչ համարժեք իրավիճակ կուսակցական եվ ոչ կուսակցական թեկնածուների համար:

  Եթե առանձին առաջադրված թեկնածուներին եվ ցուցակներին հասանելիք մանդատների թվաքանակների չափեր չեն սահմանված, հնարավոր է դառնում պատգամավորական մանդատներն առանձին թեկնածուների եվ կուսակցական ցուցակների միջեվ բաշխել ըստ I-ին եվ II-րդ ձայների հարաբերակցության, իսկ կուսակցական ցուցակներով ընտրված եվ ընտրատարածքներից ընտրված պատգամավորների թվաքանակները պառլամենտում կախված կլինի ընտրողների առաջին ու երկրորդ ձայների հարաբերակցությունից:

  Եթե կիրառվում է ընտրողի մեկ ձայնի իրավունքի, սահմանված քվոտայի, մեծամասնական եվ համամասնական փոխանցվող ձայնի սկզբունքներով ընտրակարգերի խառը համակարգ, ապա թերես կուսակցական ցուցակներով քվեարկվող թեկնածուները որշակի առավելություն կունենան առանձին առաջադրված թեկնածուների նկատմամբ, քանի որ ցուցակի որոշ թեկնածուների համար լրացուցիչ հնարավորություն է ստեղծվում մանդատ ստանալ ոչ իրենց ստացած ձայների հաշվին...

  Պետք է նշել որ ընտրական իրավունքի բոլոր սկզբունքների եվ ընտրակարգերի հնարավոր տարբեր տարբերակների համադրությամբ ընտրական համակարգերը բազմազան են: Իսկ ներկայցված տարբեր ընտրական համակարգերով ընտրությունների հնարավոր արդյունքների փոքրիկ վերլուծությունն իսկ ցույց է տալիս որ ընտրովի մարմինների կազմերը որոշակիորեն կախված են նաեվ ընտրական համակարգերից:

    E-mail: k.lyudvig@yahoo.com
Phone: (374) 93 742145

Հեղինակ: Լյուդվիգ Խաչատրյան    CV    Google